Listenin en üstünde günlerdir aynı iş duruyor. Her sabah ona bakıyorsun, sonra daha kolay bir şeye geçiyorsun. Akşam olduğunda hâlâ orada. Çoğumuz bu duruma "erteleme" deriz ve hemen ardından kendimize bir yargı ekleriz: disiplinsizlik, tembellik, irade eksikliği.
Oysa başlanamayan işlere yakından bakınca, birçoğunun ortak bir özelliği görülür: Ne yapılacağı tam olarak belli değildir. "Web sitesini yenile", "Yeni müşteri bul", "Kitap teklifini hazırla" gibi maddeler aslında birer iş değil; birer proje, hatta bazen birer niyettir. Bu yazıda ertelemeye bir de bu açıdan bakmayı öneriyorum.
Erteleme döngüsünü kendi işlerin üzerinden birlikte çözümlemek istersen erteleme ve odaklanma için öz düzenleme danışmanlığı sayfasında bire bir sürecin nasıl ilerlediğini okuyabilirsin.
Bir işi sürekli kaydırıyorsan, kendine "Neden yapmıyorum?" yerine "Bu işin neresi belirsiz?" diye sormayı deneyebilirsin. İlk soru çoğu zaman kendini suçlamaya götürür. İkincisi ise işin kendisini incelemeye.
Belirsizlik birkaç biçimde karşına çıkabilir:
Serbest çalışmada bu belirsizliklerin bir kısmı senin elinde değildir. Müşteri brifi eksik verdiyse, geri bildirim gelmediyse ya da işin kapsamı netleşmediyse, işin başlamamasının tek sebebi sen değilsin. Bunu görmek hem kendine karşı daha adil olmanı hem de soruyu doğru yere sormanı sağlar.
Belirsiz bir işi netleştirmenin en pratik yolu, onu oturduğun anda yapabileceğin bir adıma kadar küçültmektir. Yani ne yapacağını ayrıca düşünmene gerek kalmayan bir adıma.
Bir çevirmen düşün. "Yeni müşteri bul" maddesi haftalardır listesinde duruyor. Bu madde bir eylem değil, bir hedef. Onu küçültmeye çalışalım:
Son adım, 20 dakikada oturup yapılabilecek bir iş. "Yeni müşteri bul" ise hiçbir zaman 20 dakikaya sığmaz.
İlk adımı bulmak için şu soruyu kullanabilirsin: "Bu işe şimdi 20 dakika ayırsam, ilk olarak tam olarak ne yaparım?" Cevap hâlâ bulanıksa, adım hâlâ fazla büyük demektir.
Bu küçültme yalnızca işin başında değil, her çalışma oturumunun sonunda da işe yarar. Bir projede çalışmayı bırakırken bir sonraki adımı tek cümleyle not etmek, ertesi gün o işe dönmeyi kolaylaştırabilir. "Raporu bitir" yerine "Raporun üçüncü bölümündeki tabloyu güncelle" yazan bir not, masaya oturduğunda seni düşünme yükünden kurtarır. Ne yapacağını yeniden çıkarmak zorunda kalmazsın; kaldığın yerden devam edersin. Bunu birkaç gün denediğinde, sabah başlangıçlarının nasıl değiştiğine bakmak ilginç olabilir. Bazıları için bu küçük not, başlangıçtaki direnci belirgin biçimde azaltır. Bazıları için ise bir fark yaratmaz; o zaman bakılacak yer belki başka bir belirsizliktir.
Bazen ilk adım işin kendisi değil, belirsizliği gidermek olur. Müşteriye bir soru yazmak, karar vermek için iki seçeneği kâğıda dökmek, eksik bilgileri listelemek. Bunlar "asıl iş" gibi görünmeyebilir ama işin ilerlemesi için gereklidir.
Bunları listende ayrı maddeler olarak yazmak işine yarayabilir. "Logo projesi" yerine "Müşteriye renk tercihlerini sor" yazmak hem işi netleştirir hem de neyi beklediğini görünür kılar. Cevap gelmediyse, bunun bir bekleme durumu olduğunu bilirsin ve kendini işi ertelemekle suçlamazsın.
Karar gerektiren işler için de benzer bir yol var: Kararı vermek için neye ihtiyacın olduğunu yaz. Bazen gereken bilgi zaten elindedir ve yalnızca durup seçmen gerekir. Bazen de bir bilgi eksiktir ve onu tamamlamak ilk adım olur.
Belirsizliğin en fark edilmeyen biçimlerinden biri, işin nerede biteceğinin bilinmemesidir. Her şeyi en iyi hâliyle yapmak isteyen biri için ucu açık bir iş, hiç başlamamak için güçlü bir neden olabilir. Başladığında hiç bitmeyecekmiş gibi gelir.
Bir işe başlamadan önce "Bu işin ilk sürümü ne zaman tamam sayılır?" diye sorup cevabı tek cümleyle yazmak işe yarayabilir. Örneğin: "Teklifin ilk taslağı, üç başlık ve bir fiyat aralığı yazıldığında tamamdır." Bu cümle işi sonsuz bir uğraş olmaktan çıkarır ve sınırlı bir hedefe çevirir. İlk sürüm bittikten sonra geliştirmek her zaman mümkün.
Bunu da söylemek gerekir: Her ertelemenin sebebi belirsizlik değildir. Bazen iş gerçekten sıkıcıdır, bazen yorgunsundur, bazen o işle ilgili rahatsız edici bir duygu vardır, bazen de iş yükü gerçekten fazladır. Belirsizlik, bakılabilecek yerlerden yalnızca biri. Ama sık atlanan ve üzerinde çalışması görece kolay bir yer.
Başlanamayan işlerle baş etmenin kendine göre bir yolunu zaten bulduysan, bu yazı belki yalnızca neyin işe yaradığını daha net görmene yardım eder. Belirsizliği netleştirmek, o yolun sessiz bir parçası olabilir.
Listende en uzun süredir duran işi seç. Yanına şu üç soruyu yaz ve cevapla:
Sonra yalnızca ikinci sorunun cevabını yap. Ardından şunlara bak:
Ertelediğin işlerin neresinin belirsiz olduğunu ücretsiz tanışma görüşmesinde birlikte inceleyebiliriz.